پادشاهی اردشیر اول
اردشير اول ( اَرْتَ خْشَتْرَ )
بعد از خشيارشا چنان كه گذشت پسر او اردشير دراز دست به تخت نشست . يوناني ها او را ( آرْتاكِزرْسِسْ ) دراز دست ناميده اند . در ابتداي سلطنت او ، ويشتاسب پسر خشيارشا با مردم باختر همدست شده مدعي سلطنت شد وليكن بعد از دو جنگ مغلوب و ناپديد گرديد ( 462 ق . م . ) بعد شخصي از اهالي ( ليبيا ) ايناروس نام در مصر طغيان كرده سپاهيان ايران را در مِمفيس محاصره كرد و والي مصر هخامنش برادر خشيارشا را گرفت و كشت در اين پيشرفت ايناروس يوناني ها دخالت داشتند و سپاه و بحريّه يوناني كمك مي كردند . اردشير بغابيش * - * - اين همان شخصي است كه اردوان را كشت و نزد اردشير مقرب گرديد - * - * را مأمور كرد با او جنگ كند و محاربه به بهره مندي اردشير خاتمه يافت ( 454 – 460 ) در ابتدا يوناني ها و مصري ها موفق بودند وليكن بعد ايراني ها يكي از شعب رود نيل را خشكاندند و كشتي هاي يوناني را به دست خود يوناني ها نابود كرده فاتح شدند . آتني ها از جهت اوضاع داخلي صلاح ديدند با ايران صلحي نمايند و از پيشرفت خود در قبرس استفاده كرده كال لياس را به دربار ايران فرستادند و قرار شد يوناني هايي كه جزو اتحاد دِلُسْ بودند ( اين اتحاد را آتن تشكيل كرده بود ) در امور داخلي به كلي مختار باشند و فقط كشتي هاي تجارتي ايران به بنادر يونان بروند . يوناني ها در اين زمان از جزيره قبرس صرف نظر كردند اين معاهده براي ايران موهن بود زيرا پيشرفت ايراني ها در مصر نشان داد كه آنها از عهده قشون زياد يوناني هم در خارج يونان بر مي آيند و اگر اردشير شخصي بود با اراده مي توانست در آسياي صغير هم يوناني ها را عاجز نمايد . اين صلح معروف به صلح كيمون است كه سردار لشگر آتن در قبرس بود . اكثر محققين حالا بر اين عقيده اند كه معاهده كال لياس به امضاي اردشير نرسيد . بغابيشْ والي شامات ياغي شد و بعد از دو جنگ كه به بهره مندي او خاتمه يافت . صلحي بين والي و دربار روي داد و شاه از سر تقصير او درگذشت . فوت اردشير در 424 بود . اين شاه در امور مملكتي چيزي جز ضعف و سستي نشان نداد و چنان كه نوشته اند زمام امور در دست ملكه آميس تريس مادر او بوده . مورخين شرقي او را عدالت خواه و دادگستر دانسته اند . در زمان او تميسْتُكل يوناني قائد جنگ سالامين به دربار ايران آمد با اين خيال كه اردشير را به دخالت در امور يونان تحريك كند ولي موفق نشد . اردشير حكومت چند شهر آسياي صغير را بدو داد و او مانند ساير جبابره يوناني تا آخر عمر در تخت تابعيت ايران بزيست .
خشَيارْشاي دوم
خشيارشاي دوم بعد از پدر به تخت نشست و پس از 45 روز به دست سُغْدِيانُسْ پسر اردشير و آلوگونِهْ همخوابه او بود كشته شد * - * - مقصود از همخوابه در اينجا و جاهاي ديگر زن غير عقدي يا غير مشروع است - * - * .
سُغْدِيانُسْ
سغديانس تقريباً 6 ماه سلطنت كرد و به دست وَهوك پسر ديگر اردشير كه والي باخثر بود كشته شد . وهوك در تاريخ معروف به داريوش دوم است . يوناني ها او را دارَيوس اُخُس * - * - اُخْسْ مُصحّف ( وَهَوك ) است - * - * ناميده و ( نُ تُسْ ) * - * - يعني حرامزاده زيرا از مادر غير عقدي زاده بود - * - * نيز گفته اند .